Windows op je computer, Word voor je brieven, Outlook of Gmail voor je e-mail, je foto’s in OneDrive of iCloud. Voor de meeste mensen komt bijna alles uit handen van een paar grote Amerikaanse techbedrijven, samen vaak “Big Tech” genoemd. Dat werkt meestal prima. Toch vragen steeds meer mensen zich af: moet dat zo, en zijn er andere mogelijkheden?
Die zijn er. In dit artikel zetten we ze op een rij, per onderdeel: het besturingssysteem van je computer, je kantoorsoftware, en je e-mail, agenda en opslag. Per alternatief lees je wat het is, wie erachter zit en waar, of het open source is, wat het kost en waar je op moet letten. Geen aanprijzerij, wel de feiten.
Waarom zou je dit willen?
Een belangrijke reden is een Amerikaanse wet: de CLOUD Act uit maart 2018. Die verplicht Amerikaanse bedrijven om gegevens af te geven als een Amerikaanse rechter of instantie daar een geldig bevel voor geeft. Dat geldt ook als die gegevens op servers in Europa staan. Het betekent dat “je gegevens staan in Europa” niet hetzelfde is als “je gegevens vallen alleen onder Europese regels”.
Hoe afhankelijkheid in de praktijk kan uitpakken, liet het Internationaal Strafhof in Den Haag zien. In februari 2025 legden de Verenigde Staten sancties op aan het Strafhof en aan de hoofdaanklager persoonlijk. In mei 2025 meldden persbureau AP en de NOS dat de hoofdaanklager geen toegang meer had tot zijn e-mail bij Microsoft. Over wat er precies gebeurde, bestaan twee lezingen:
- De kritische lezing: door de sancties en de rol van Microsoft raakte de hoofdaanklager van een internationaal hof in Europa zijn e-mail kwijt. Voor veel mensen werd dit een schoolvoorbeeld van afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven.
- De lezing van Microsoft: de dienstverlening aan het Strafhof als organisatie is nooit onderbroken. Het ging om het afsluiten van één persoon op de sanctielijst, in overleg met het Hof. Wie de afsluiting feitelijk uitvoerde, heeft Microsoft niet eenduidig gezegd.
Eind oktober 2025 bevestigde het Strafhof dat het overstapt van Microsoft 365 naar openDesk, een Europees open-source-pakket.
Je hoeft geen internationaal hof te zijn om over deze vragen na te denken. Het gaat er vooral om dat je weet dát er keuzes zijn.
Twee begrippen vooraf. Open source betekent dat de broncode van de software openbaar is: iedereen kan meekijken hoe het werkt, en niemand kan het programma zomaar “afpakken”. Een fork (letterlijk: vork) is een afsplitsing: een groep ontwikkelaars neemt de openbare code van een bestaand programma en bouwt daar zelfstandig op verder.
1. Het besturingssysteem: Linux
Het besturingssysteem is de basis van je computer, zoals Windows of macOS. Het bekendste alternatief is Linux. Linux bestaat in verschillende uitvoeringen, die distributies heten. Drie ervan zijn bekend als beginnersvriendelijk.
Linux Mint
– Wat: een gratis Linux-distributie, gebouwd op Ubuntu.
– Wie en waar: een community-project onder leiding van oprichter Clément Lefebvre. De privacyverklaring verwijst naar Ierland. Een officiële rechtsvorm hebben we niet kunnen bevestigen.
– Open source: ja.
– Kosten: gratis. Het project draait op donaties en sponsors.
– Kanttekening: een community-project; betaalde ondersteuning van de makers zelf vonden we niet.
Zorin OS
– Wat: een Linux-distributie op basis van Ubuntu, speciaal gericht op mensen die overstappen van Windows of macOS.
– Wie en waar: Zorin Group, Dublin, Ierland.
– Open source: ja, de gratis versie (Core). De betaalde versie (Pro) bevat extra onderdelen.
– Kosten: Core is gratis. Pro koop je eenmalig; een bevestigde prijs in euro’s hebben we niet gevonden.
– Kanttekening: Pro voegt vooral extra software, vormgevingen en installatiehulp toe. Kijk dus eerst of Core je al genoeg biedt.
Ubuntu
– Wat: de meest gebruikte Linux-distributie op gewone computers, en de basis onder Mint en Zorin.
– Wie en waar: Canonical Ltd., met het hoofdkantoor in Londen (Verenigd Koninkrijk) en geregistreerd op het eiland Man. Eigenaar en oprichter is Mark Shuttleworth.
– Open source: ja.
– Kosten: gratis. Ubuntu Pro, met langer doorlopende beveiligingsupdates, is gratis voor persoonlijk gebruik op maximaal vijf apparaten.
– Kanttekening: Canonical is een commercieel bedrijf buiten de EU. En de nieuwste versie (26.04) vraagt minstens 6 GB werkgeheugen. Op een oudere computer is dat de moeite waard om vooraf na te kijken.
2. Kantoorsoftware: brieven, rekenbladen en presentaties
LibreOffice
– Wat: een gratis kantoorpakket voor op je computer, met onder meer een tekstverwerker (Writer), rekenblad (Calc) en presentatieprogramma (Impress). Het werkt op Windows, macOS en Linux.
– Wie en waar: The Document Foundation, een Duitse stichting zonder winstoogmerk in Berlijn.
– Open source: ja.
– Kosten: gratis. Het wordt betaald uit donaties en sponsoring.
– Kanttekening: in het basispakket zit geen samenwerken via de browser, zoals je dat van Google Docs of Microsoft 365 kent. Daarvoor heb je een aparte online dienst nodig.
OnlyOffice
– Wat: een kantoorpakket met een gratis versie voor op je computer en een online platform om samen aan documenten te werken.
– Wie en waar: de rechten liggen bij Ascensio System SIA in Riga (Letland). Dat is een dochter van een houdstermaatschappij in Singapore. Volgens het bedrijf zelf heeft het kantoren in onder meer Letland, Armenië, Oezbekistan, Servië, China en Turkije.
– Open source: ja, naast een betaalde commerciële licentie.
– Kosten: de programma’s voor je computer zijn gratis. Het online platform heeft een gratis instapversie en betaalde zakelijke abonnementen, geprijsd in dollars; een bevestigde prijs in euro’s hebben we niet gevonden.
– Herkomst: OnlyOffice is in 2009 in Rusland ontstaan. Volgens OnlyOffice is de Russische tak in 2019 afgesplitst en verkocht, en is er sinds 2023 geen gedeelde code, geen gedeeld eigendom en geen samenwerking meer. Critici, onder wie Nextcloud en partners, wijzen op die Russische herkomst en op beperkte openheid over het bedrijf. Voor hen was dat een reden om in maart 2026 een eigen afsplitsing te beginnen: Euro-Office (zie hieronder). Je kunt zelf wegen wat je daarvan vindt.
Euro-Office
– Wat: een online documentbewerker voor tekst, rekenbladen, presentaties en pdf’s. Het is geen dienst die je zelf los afneemt: andere diensten bouwen het in. De eerste stabiele versie verscheen in juni 2026.
– Wie en waar: een samenwerking van Europese bedrijven onder leiding van IONOS en Nextcloud (beide Duits).
– Open source: ja. Euro-Office is een fork van OnlyOffice: het bouwt voort op de openbare code daarvan.
– Kosten: de software zelf is gratis. Wat je betaalt, hangt af van de dienst waarin het zit.
– Kanttekening: een jong project. OnlyOffice beëindigde in april 2026 de samenwerking met Nextcloud en vindt dat Euro-Office de licentievoorwaarden schendt. Nextcloud, de Free Software Foundation en juristen betwisten dat. Dat geschil loopt nog.
office.eu
Misschien heb je de naam office.eu al voorbij zien komen. Die wordt makkelijk verward met OnlyOffice of Euro-Office, maar het is iets anders.
- Wat: een Nederlandse online dienst voor particulieren en gezinnen, en voor kleine bedrijven en organisaties. Het is gebouwd op Nextcloud, een open-source-pakket voor online opslag en samenwerken. Op dit moment is alleen de opslag beschikbaar (EU Drive). Documenten bewerken, e-mail en agenda staan aangekondigd als “binnenkort”. Voor het bewerken van documenten heeft office.eu gekozen voor Euro-Office.
- Wie en waar: EUfforic Europe B.V. in Den Haag, opgericht in november 2025 en gelanceerd in maart 2026.
- Open source: de onderdelen waarop het draait (Nextcloud en Euro-Office) zijn open source. De dienst zelf is commercieel.
- Kosten: op het moment van schrijven niet openbaar te vinden. Wel bekend: het abonnement voor particulieren bevat 500 GB opslag per huishouden.
- Kanttekening: een jong bedrijf, en de meeste onderdelen komen nog. Zie het dus als dienst in opbouw, nog niet als volledige vervanging van Microsoft 365. Wil je laagdrempelig iets anders uitproberen, dan kan de opslag wel een eerste stap zijn.
Zo zit het dus: office.eu is een Nederlandse dienst, Euro-Office is de documentbewerker die erin komt, en die bewerker is een afsplitsing van OnlyOffice.
3. E-mail, agenda en online opslag
Proton
– Wat: versleutelde e-mail, online opslag, een wachtwoordbeheerder, een agenda en een VPN (een beveiligde verbinding voor internet).
– Wie en waar: Proton AG in Genève, Zwitserland. Zwitserland is geen EU-lid, maar heeft een eigen privacywet. Sinds 2024 ligt de meerderheid van de stemrechten bij een Zwitserse stichting zonder winstoogmerk.
– Open source: de apps zijn open source en onafhankelijk gecontroleerd. Of de techniek achter de schermen ook open source is, hebben we niet kunnen bevestigen.
– Kosten: er is een gratis versie (1 GB e-mail en 5 GB opslag). Mail Plus kost €4,99 per maand, of €3,99 per maand bij jaarbetaling. Unlimited, met alle diensten en 500 GB, kost €12,99 per maand, of €9,99 per maand bij jaarbetaling. Een gezinsabonnement (Family, zes gebruikers) kost €29,99 per maand.
– Kanttekening: vanwege voorgestelde Zwitserse wetgeving over het aftappen van gegevens verplaatst Proton sinds 2025 een deel van zijn techniek naar Duitsland en Noorwegen. Het hoofdkantoor blijft in Genève.
mailbox.org
– Wat: e-mail, agenda, adresboek en online opslag.
– Wie en waar: Heinlein Hosting GmbH in Berlijn, Duitsland.
– Open source: het draait grotendeels op open-source-software. Verdere details hebben we niet kunnen bevestigen.
– Kosten: Light kost €1 per maand (2 GB e-mail). Standard kost €4 per maand, of €3 per maand bij jaarbetaling (20 GB e-mail, 10 GB opslag). Premium kost €12 per maand, of €9 per maand bij jaarbetaling. Je kunt het 30 dagen gratis proberen.
– Kanttekening: na de proefperiode is er geen gratis versie meer.
Tuta (voorheen Tutanota)
– Wat: versleutelde e-mail en agenda. Online opslag is nog in een besloten testfase.
– Wie en waar: Tutao GmbH in Hannover, Duitsland. De servers staan in Duitsland.
– Open source: de apps wel, al sinds 2014.
– Kosten: er is een gratis versie (1 GB). Daarnaast zijn er betaalde pakketten; de actuele prijzen konden we niet op de eigen site bevestigen.
– Kanttekening: Tuta werkt met eigen versleuteling en eigen apps. Houd er rekening mee dat het anders werkt dan een gewoon e-mailprogramma.
Infomaniak
– Wat: e-mail, agenda, online opslag (kDrive) en online kantoorsoftware.
– Wie en waar: Infomaniak in Genève, Zwitserland, dat zichzelf een onafhankelijk Zwitsers bedrijf noemt.
– Open source: deels, waaronder de kDrive-apps.
– Kosten: “my kSuite” is gratis (een e-mailadres en opslag). “my kSuite+” kost vanaf 1,60 Zwitserse frank per maand, of 19 frank per jaar. Infomaniak rekent in Zwitserse franken; een bevestigde europrijs hebben we niet gevonden.
– Kanttekening: Zwitserland valt buiten de EU.
Nextcloud
– Wat: software voor je eigen online omgeving: bestanden, agenda, contacten, videobellen en, via een ingebouwde bewerker, kantoorsoftware. Particulieren gebruiken het meestal via een hoster: een bedrijf dat Nextcloud voor je draait. office.eu is daar een voorbeeld van.
– Wie en waar: Nextcloud GmbH in Stuttgart, Duitsland.
– Open source: ja.
– Kosten: de software is gratis. Bij een hoster betaal je voor de dienst; de prijs hangt af van de hoster.
– Kanttekening: kwaliteit en hulp hangen sterk af van de hoster die je kiest. Nextcloud zelf op je eigen apparatuur draaien, vraagt technische kennis.
Vergelijking in het kort
| Naam | Onderdeel | Wie en waar | Open source | Kosten |
|---|---|---|---|---|
| Linux Mint | Besturingssysteem | Community-project (privacyverklaring verwijst naar Ierland) | Ja | Gratis |
| Zorin OS | Besturingssysteem | Zorin Group, Ierland | Ja (Core) | Core gratis, Pro eenmalig betaald |
| Ubuntu | Besturingssysteem | Canonical, Verenigd Koninkrijk | Ja | Gratis |
| LibreOffice | Kantoorsoftware | The Document Foundation, Duitsland | Ja | Gratis |
| OnlyOffice | Kantoorsoftware | Ascensio System, Letland (moeder in Singapore) | Ja | Computerversie gratis, online zakelijk betaald |
| Euro-Office | Documentbewerker (ingebouwd) | Coalitie onder leiding van IONOS en Nextcloud (Duitsland) | Ja (fork van OnlyOffice) | Software gratis, prijs via de dienst |
| office.eu | Opslag, later ook kantoor | EUfforic Europe, Nederland | Onderdelen wel, dienst commercieel | Nog niet openbaar |
| Proton | E-mail, agenda, opslag | Proton AG, Zwitserland | Apps wel | Gratis, of vanaf €3,99/mnd bij jaarbetaling |
| mailbox.org | E-mail, agenda, opslag | Heinlein Hosting, Duitsland | Grotendeels | Vanaf €1/mnd, 30 dagen gratis proberen |
| Tuta | E-mail, agenda | Tutao, Duitsland | Apps wel | Gratis, of betaald |
| Infomaniak | E-mail, agenda, opslag, kantoor | Infomaniak, Zwitserland | Deels | Gratis, of vanaf CHF 1,60/mnd |
| Nextcloud | Opslag, agenda, samenwerken | Nextcloud GmbH, Duitsland | Ja | Software gratis, hoster betaald |
Hoe begin je?
Overstappen hoeft niet in één keer. Wie het stap voor stap doet, merkt vaak dat het meevalt. Een paar algemene uitgangspunten:
- Eén onderdeel tegelijk. Begin bijvoorbeeld met je kantoorsoftware of met online opslag, en laat de rest nog even zoals het is. Je e-mailadres veranderen is vaak de grootste stap: je moet het iedereen laten weten. Je kunt die stap ook voor later bewaren.
- Eerst uitproberen, naast wat je al hebt. Je hoeft niets weg te gooien om iets nieuws te proberen. LibreOffice werkt bijvoorbeeld ook op Windows, dus je kunt het eerst op je huidige computer proberen. Bij veel diensten kun je gratis beginnen of een proefperiode gebruiken.
- Test met je eigen bestanden. Open een paar brieven of rekenbladen die je vaak gebruikt in het nieuwe programma. Zo zie je zelf of alles er goed uitziet.
- Maak eerst een reservekopie. Zet je belangrijke bestanden en foto’s op een losse schijf of USB-stick voordat je iets verhuist.
- Kijk naar wat bij je past. Het ene alternatief is gratis maar vraagt wat meer eigen uitzoekwerk. Het andere kost geld maar regelt meer voor je.
Tot slot
Geen van deze alternatieven is in alles beter dan wat je nu gebruikt. Ze maken wel andere keuzes: over waar je gegevens staan, wie de software beheert en hoe het betaald wordt. De keuze ligt bij jou, zodra je weet dat die keuze bestaat.
Dit overzicht is een momentopname: prijzen en aanbod zijn voor het laatst gecontroleerd op 25 september 2026.
Meer lezen over digitale zelfstandigheid? Kijk verder op de Kennis-pagina.
Wil je voor jezelf een eerste beeld? Dat kan met de gratis Digital Dependency Scan.